महिलाको सहभागिताविना लोकतन्त्र अधुरो

आशा महर्जन / काठमाडौं, माघ १८

देश आज फेरि एकपटक परिवर्तनको चौबाटोमा उभिएको छ। राजनीतिक अस्थिरता, सामाजिक असमानता र आर्थिक चुनौतीले थिचिएको वर्तमान अवस्थामा अब पुरानै सोच, पुरानै शैली र सीमित नेतृत्वबाट समाधान सम्भव छैन। यही सन्दर्भमा नेतृत्वमा महिलाको भूमिका केवल चाहना होइन, समयको अनिवार्य माग बनेको छ।

महिलाहरू केवल प्रतिनिधित्वका लागि होइनन्, समाधानका लागि नेतृत्वमा आउनुपर्ने आजको आवश्यकता हो। समाजका हरेक तहमा महिलाले भोगेका अनुभव, उनीहरूले देखेका पीडा र उनीहरूभित्र रहेको साहसले नीति निर्माणलाई बढी मानवीय, समावेशी र दीर्घकालीन बनाउँछ। शान्ति, समावेशीता र न्यायपूर्ण समाज निर्माणमा महिला नेतृत्वको योगदानलाई अब बेवास्ता गर्न सकिँदैन।

लोकतन्त्र सहभागितामाथि टिकेको शासन प्रणाली हो। तर जब समाजको आधा जनसंख्या निर्णय प्रक्रियाबाट बाहिर रहन्छ, त्यस्तो लोकतन्त्र अपुरो र कमजोर हुन्छ। महिलाको सहभागिताविना लोकतन्त्र अधुरो हुनुको सत्य आज पनि हाम्रो राजनीतिक अभ्यासमा स्पष्ट देखिन्छ। चुनाव केवल मत हाल्ने प्रक्रिया मात्र होइन; यो अधिकार, प्रतिनिधित्व र देशको भविष्य तय गर्ने निर्णायक माध्यम हो। यस प्रक्रियामा महिलाको सक्रिय र अर्थपूर्ण सहभागिता अनिवार्य छ।
इतिहासले महिलालाई सधैं संघर्षको बाटोमा हिँड्न बाध्य बनाएको छ। मतदान अधिकारदेखि सार्वजनिक जीवनमा पहुँचसम्म महिलाले लामो समयसम्म आवाज उठाउनुपरेको यथार्थ हामीले भुल्नु हुँदैन। आज महिलाले पाएको मताधिकार प्रयोग गर्नु मात्रै पर्याप्त छैन; अब उनीहरू नेतृत्वमा पुगेर नीति निर्माण र कार्यान्वयनको केन्द्रमा रहनुपर्छ।

जब महिलाहरू नेतृत्वमा पुग्छन्, तब शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, सामाजिक सुरक्षा, लैङ्गिक समानता र न्यायजस्ता विषयहरू राजनीतिक प्राथमिकतामा पर्छन्। यी विषयहरू केवल महिलाका मात्र होइनन्, समग्र समाज र भावी पुस्तासँग जोडिएका आधारभूत प्रश्नहरू हुन्। त्यसैले महिला नेतृत्वलाई सीमित समूहको मुद्दा ठान्नु संकीर्ण सोच मात्र हुनेछ।
महिलाहरू परिवर्तनको माग गर्ने मात्रै होइनन्, परिवर्तनको जिम्मेवारी लिन पनि सक्षम र तयार छन्। उत्तरदायी शासन, पारदर्शी निर्णय प्रक्रिया र जनमुखी नीतिको विकासमा महिला नेतृत्वले सकारात्मक भूमिका खेल्न सक्छ भन्ने उदाहरणहरू विश्वभर देख्न सकिन्छ।

अबको चुनावलाई औपचारिक प्रक्रियाको रूपमा होइन, सोच परिवर्तन गर्ने अवसरका रूपमा लिन जरुरी छ। सही विचार, स्पष्ट दृष्टिकोण र सक्षम महिला नेतृत्वलाई मत दिनु भनेको समावेशी, न्यायपूर्ण र दिगो लोकतन्त्रको पक्षमा उभिनु हो।
सशक्त महिला बिना समृद्ध लोकतन्त्र सम्भव छैन। त्यसैले महिला सहभागिता सुनिश्चित गरौं, महिला नेतृत्वलाई अघि बढाऔं र चुनावलाई परिवर्तनको सशक्त माध्यम बनाऔं। यही नै समावेशी भविष्यतर्फको सही बाटो हो।